Topography, GIS

SAATLI RAYONUNUN ORTOFOTO VƏ TOPOQRAFİK XƏRİTƏLƏŞDİRİLMƏSİ

7000 ha ərazinin peyk verilənləri əsasında ortofotoplanları işlənilmiş, ərazinin 2000 ha sahəsində isə aerofotoçəkiliş əsasında topoqrafik planalma işləri aparılmışdır.

Saatlı rayonunun 7000 ha sahəsinin ortofoto xəritələrinin tərtibi və ərazidə topoqrafik ölçmələrin aparılması məqsədi ilə 29 yanvar 2018-ci il tarixində ikitərəfli müqavilə imzalanmışdır.

Layihə ərazisi.

Tədqiqat ərazisi Saatlı rayonunda, “Moskva” kanalının yaxınlığında boş və düzən ərazidə yerləşməklə sahəsi 7000 ha təşkil etmişdir.

Layihənin məqsədi.

Layihənin əsas məqsədi tədqiqat ərazisi üzrə Geoinformasiya xidmətlərinin göstərilməsindən ibarət olmuşdur. Qarşıya qoyulmuş məsələlər aşağıdakıları özündə əks etdirmişdir:

  1. Topoqrafik ölçmə işlərinin aparılması və xəritələşdirmə.
  2. Yerin Məsafədən Zondlanması əsasında peyk verilənlərinin təchiz olunması.
  3. Peyk verilənləri əsasında 0.5 metr ayırdetməli ortofotoplanların hazırlanması.
  4. Dron (aerofoto çəkiliş) əsasında topoqrafik çəkilişlərin yerinə yetirilməsi.
  5. Aerofotoçəkilişlər əsasında 3.5 sm ayırdetməli ortofotoplanların işlənilməsi.
  6. Nəticələrin kameral emalı və təhlili.

Əsas məqsədə nail olmaq üçün müasir geodeziya alətlərindən və coğrafi informasiya sistemlərinin (CİS) proqram təminatlarından istifadə edilmişdir.

Layihənin metodologiyası.

İlkin olaraq layihə ərazisi aerokosmik məlumatlar əsasında tədqiq olunmuş və qərara gəlinmişdir ki, birinci mərhələdə sahədə topoqrafik planaalma işlərinə başlanılsın və daha sonra 7000 ha sahənin məsafədən zondlama verilənləri təchiz olunsun, həmçinin bu verilənlərin də əsasında bütün layihə ərazisi üzrə 0.50 metr ayırdetməli ortofotoplanlar hazırlansın. İkinci mərhələ üzrə qarşıya qoyulmuş məsələ 2000 ha layihə ərazisinin pilotsuz təyyarə vasitəsi ilə plana alınması olmuşdur. Həmin aerofotoçəkilişlərin də əsasında 3.5 sm ayırdetməli ortofotoplanların tərtibi nəzərdə tutulmuşdur.

Yuxarıda qeyd olunan məsələlərin həlli üçün tədqiqat ərazisinə ilkin olaraq vizual baxış keçirilmiş, həmçinin konkret sahələr müəyyən edilmişdir. Daha sonra fotoqrammetrik işlərin təşkil olunması üçün müxtəlif sahələrdə fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmişdir. Həmin nöqtələrinin koordinat və yüksəklikləri QNPS (GPS) qəbuledicisi vasitəsi ilə təyin edilmiş, sonra aerofotoplanalma işləri üçün uçuşun planlaşdırılması və onun dəqiq yerinə yetirilməsi məsələlərinə baxılmışdır. Bundan sonra alınmış aerofotoşəkillər fotoqrammetrik emal olunmuş və nəticələr xəritələşdirilmişdir.

Fotoqrammetrik istinad nöqtələri.

Fotoqrammetrik emal zamanı əldə olunacaq məhsulların dəqiqliyini təmin etmək üçün və onların idarə olunması məqsədi ilə layihə ərazisində 9 ədəd fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmiş, Onların koordinat və yüksəklik göstəriciləri “Altus NR2” QNPS qəbuledicisindən istifadə etməklə real zaman kinematik rejimdə ölçmə aparmaqla əldə edilmişdir. Bunun üçün “AzPOS” xidmətindən istifadə olunmuşdur. Ölçmə zamanı əldə olunmuş koordinat və yüksəklik qiymətlərinin dəqiqliyi 2-3 sm təşkil etmişdir.

Bundan başqa, uçuş zamanı PUA-nı yüksək dəqiqlikli koordinatlarla təmin etmək üçün 4 ədəd QNPS baza stansiya nöqtələri fotoqrammetrik istinad məntəqələri kimi istifadə edilmişdir. Ölçmələr UTM-39 \ WGS-84 koordinat sistemində və EGM-2008 geoid modelinə əsasən ortometrik yüksəklik sistemində aparılmışdır.

Aerofotoplanalma.

Uçuş aparatı kinematik rejimdə ölçməyə imkan verən QNPS qəbuledicisi və yüksək keyfiyyətli fotokamera ilə təchiz edilmişdir. Ərazi böyük olduğu üçün uçuş əməliyyatı 4 hissədən ibarət olmuşdur. Hər bir uçuş iki saat otuz-qırx dəqiqə davam etmiş və uçuş yüksəkliyi təqribi olaraq 270 m təşkil etmişdir. Uçuş zamanı fotoşəkillərin koordinatlarını yüksək dəqiqlikli koordinatlarla təmin etmək üçün hər bir uçuş zamanı eyni zamanda koordinat və yüksəkliyi bəlli olan nöqtələrdə QNPS qəbuledicisi ilə statik rejimdə ölçmə işləri aparılmışdır. Daha sonra, uçuş aparatının həm qəbuledicisi, həm də baza stansiya qəbuledicisində toplanılmış QNPS müşahidə bilgiləri fotoşəkillərlə birlikdə emal olunmuşdur. Şəkillərin xarici orientasiya parametrləri (x,y,h, Omeqa, Fi, Kappa) təyin edilərək onlar metabilgi formada şəkil fayllarının üzərinə əlavə olunmuşlar. Hesablanmış koordinat və yüksəkliklərin dəqiliyi 2-3 sm təşkil etmişdir. Sonda aerofotoplanalmanın nəticəsi olaraq, təqribən bütün ərazi üzrə 14000-dən artıq fotoşəkil əldə edilmişdir. Fotoşəkillər 3.5 sm ayırdetmə keyfiyyətində çəkilmişdir.

Fotoqrammetrik emal.

Aerofotolar emal edilmiş, aerotrianqulyasiya modelinin qurulması və tarazılaşdırılılması istinad nöqtələri ilə həllini tapmışdır. Tarazılaşdırmadan sonra şəkillərə əsasən 3D səth modeli qurulmuş, model nöqtələr buludu yaradılmışdır. Model 10 sm intervalla qurulmuş, fotolar orto – transformasiya və mozaika olunmuş, 3.5 sm ayırdetməli ortofoto işlənilmiş və “MrSID” formatında saxlanılmışdır.

Aparılmış işlərdən sonra 7000 ha ərazinin bütünlüklə məsafədən zondlama verilənləri əldə olunmuş və 0.5 metr ayırdetməli ortofotoplanlar hazırlanmışdır. Ortofotoplanların hazırlanması müddətində bütün əraziyə yenidən baxış keçirilmiş, GCP (Geodetic Control Points) nöqtələr üçün kameral şəraitdə kosmik verilənlərə əsasən təhlillər aparılmışdır. Təhlillərin nəticəsi olaraq layihə ərazisi üzrə (7000 ha üçün) 10 GCP nöqtə müəyyən olunmuş və ərazidə həmin nöqtələrin koordinat və yüksəklik qiymətlərini təyin etmək üçün yüksək dəqiqlikli GPS avadanlığından istifadə edilmişdir. İşlərin soyuq fəsilə və çiskin hava şəraitinə təsadüf etməsinə baxmayaraq topoqraf ərazidə GCP nöqtələrini müəyyən etməyə nail olmuşdur. Kameral şəraitdə isə əldə olunmuş verilənlərin ortometrik yüksəklikləri müəyyən edilmiş və 7000 ha üçün ortofotoplanlar hazırlanmışdır. GCP nöqtələrinin ellipsoidal və ortometrik göstəriciləri dəqiqləşdirilmişdir.

Nəticə.

Beləliklə, “Saatlı Rayonunun 7000 ha sahəsinin ortofotoplanlarının işlənilməsi və topoqrafik planaalmanın aparılması” layihəsi çərçivəsində qarşıya qoyulmuş məsələlər həll edilmişdir. Belə ki, müasir geoinformasiya sistemlərindən istifadə etməklə aşağıdakı məsələlər öz həllini tapmışdır:

  1. Layihə ərazisi üzrə topoqrafik planaalma işləri aparılmışdır.
  2. Yerin Məsafədən Zondlanması əsasında layihə ərazisinin 7000 ha sahəsinə aid peyk verilənləri əldə olunmuş və onların əsasında bütün layihə ərazisini əhatə edən 0,5 metr ayırdetməli ortofotoplanlar işlənilmişdir.
  3. 0,5 metr ayırdetməli ortofoto xəritlərin tərtibi məqsədi ilə GCP nöqtələr müəyyən edilmiş və sahədə həmin nəzarət nöqtələrinin koordinatları və yüksəklik qiymətləri ölçülmüşdür.
  4. Geodeziya işləri nəticəsində alınmış qiymətlərin ellipsoidal və ortometrik yüksəklik qiymətləri hesablanmışdır.
  5. Layihə ərazisinin 2000 ha sahəsinin pilotsuz təyyarə vasitəsi ilə aerofotoçəkilişləri yerinə yetirilmiş və nəticədə 3,5 sm ayırdetməli ortofotoplan işlənilmişdir.
  6. 2000 ha sahə üzrə fotoqrammetriya işlərinin yüksək səviyyədə təşkili üçün fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmişdir.
  7. Aerofotoçəkilişlər üzrə səth modellər qurulmuş və ərazinin nöqtələr buludu hazırlanmışdır.
  8. Nəticələr emal olunmuş və tarazılaşdırılmış aerotrianqulyasiya blokları qurulmuşdur.

 

Bütün hüquqlar qorunur.  İstifadə edərkən https://caspiangeomatics.com/ saytına istinad zəruridir.

post your comment

4th floor, Tech Plaza, 1/47 Ahmad Rajabli str., Baku, Azerbaijan [email protected] (+994) 12 480 10 70 / (+994) 55 206 09 95
× WhatsApp Chat