SAATLI RAYONUNUN 7000 HA SAHƏSİNİN ORTOFOTOPLANLARININ İŞLƏNİLMƏSİ VƏ TOPOQRAFİK PLANAALMANIN APARILMASI

Saatlı rayonunun 7000 ha sahəsinin ortofotoplanlarının işlənilməsi və ərazidə topoqrafik planaalmanın aparılması məqsədi ilə CASPIAN GEOMATICS elmi-tədqiqat və mühəndislik şirkəti ilə Sifarişçi arasında 29 yanvar 2018-ci il tarixində müqavilə imzalanmışdır.

Layihə ərazisi.

Tədqiqat ərazisi Saatlı rayonunda, “Moskva” kanalının yaxınlığında boş və düzən ərazidə yerləşməklə sahəsi 7000 ha təşkil etmişdir.

Layihənin məqsədi.

Layihənin əsas məqsədi tədqiqat ərazisi üzrə Geoinformasiya xidmətlərinin göstərilməsindən ibarət olmuşdur. Qarşıya qoyulmuş məsələlər aşağıdakıları özündə əks etdirmişdir:

  1. Topoqrafik planaalma işlərinin aparılması və xəritələşdirmə.
  2. Yerin Məsafədən Zondlanması əsasında peyk verilənlərinin təchiz olunması.
  3. Peyk verilənləri əsasında 0.5 metr ayırdetməli ortofotoplanların hazırlanması.
  4. Dron (aerofoto çəkiliş) əsasında topoqrafik çəkilişlərin yerinə yetirilməsi.
  5. Aerofotoçəkilişlər əsasında 3.5 sm ayırdetməli ortofotoplanların işlənilməsi.
  6. Nəticələrin kameral emalı və təhlili.

Əsas məqsədə nail olmaq üçün müasir geodeziya alətlərindən və coğrafi informasiya sistemlərinin (CİS) proqram təminatlarından istifadə edilmişdir.

Layihənin metodologiyası.

İlkin olaraq layihə ərazisi aerokosmik məlumatlar əsasında tədqiq olunmuş və belə qərara gəlinmişdir ki, birinci mərhələdə sahədə topoqrafik planaalma işlərinə başlanılsın və daha sonra 7000 ha sahənin məsafədən zondlama verilənləri təchiz olunsun, həmçinin bu verilənlərin də əsasında bütün layihə ərazisi üzrə 0.50 metr ayırdetməli ortofotoplanlar hazırlansın. İkinci mərhələ üzrə qarşıya qoyulmuş məsələ 2000 ha layihə ərazisinin pilotsuz təyyarə vasitəsi ilə plana alınması olmuşdur. Həmin aerofotoçəkilişlərin də əsasında 3.5 sm ayırdetməli ortofotoplanların hazırlanması nəzərdə tutulmuşdur.

Yuxarıda qeyd olunan məsələlərin həlli üçün tədqiqat ərazisinə ilkin olaraq vizual baxış keçirilmiş, həmçinin konkret sahələr müəyyənləşdirilmişdir. Daha sonra fotoqrammetrik işlərin təşkil olunması üçün layihə ərazisinin müxtəlif sahələrində fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmişdir. Həmin fotoqrammetrik istinad nöqtələrinin koordinat və yüksəklikləri QNPS (GPS) qəbuledicisi vasitəsi ilə təyin edilmişdir. Daha sonra aerofotoplanalma işləri üçün uçuşun planlaşdırılması və onun dəqiqliklə yerinə yetirilməsi məsələlərinə baxılmışdır (şəkil 1). Bundan sonra əldə olunmuş aerofotoşəkillər fotoqrammetrik emal olunmuş və emal nəticələri xəritələşdirilmişdir.

Fotoqrammetrik istinad nöqtələri.

Fotoqrammetrik emal zamanı əldə olunacaq məhsulların dəqiqliyini təmin etmək üçün və onların idarə olunması məqsədi ilə layihə ərazisində 9 ədəd fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmişdir. Onların koordinat və yüksəklik göstəriciləri “Altus NR2” QNPS qəbuledicisindən istifadə etməklə real zaman kinematik rejimdə ölçmə aparmaqla əldə edilmişdir. Bunun üçün “AzPOS” xidmətindən istifadə olunmuşdur. Ölçmə zamanı əldə olunmuş koordinat və yüksəklik qiymətlərinin dəqiqliyi 2-3 sm təşkil etmişdir.

 

 

 

Şəkil 1. 2000 ha sahədə pilotsuz təyyarə ilə uçuşun planlaşdırılması sxemi

 

Bundan başqa, uçuş zamanı PUA-nı yüksək dəqiqlikli koordinatlarla təmin etmək üçün 4 ədəd QNPS baza stansiya nöqtələri fotoqrammetrik istinad məntəqələri kimi istifadə edilmişdir (şəkil 2). Ölçmələr UTM-39 \ WGS-84 koordinat sistemində və EGM-2008 geoid modelinə əsasən ortometrik yüksəklik sistemində aparılmışdır.

 

 

 

 

 

 

 

Şəkil 2. 2000 ha ərazi üzrə bərkidilmiş fotoqrammetrik istinad məntəqələri

Aerofotoplanalma.

Uçuş aparatı kinematik rejimdə ölçməyə imkan verən QNPS qəbuledicisi və yüksək keyfiyyətli fotokamera ilə təchiz edilmişdir. Ərazi böyük olduğu üçün uçuş əməliyyatı 4 hissədən ibarət olmuşdur. Hər bir uçuş iki saat otuz-qırx dəqiqə davam etmiş və uçuş yüksəkliyi təqribi olaraq 270 m təşkil etmişdir. Uçuş zamanı fotoşəkillərin koordinatlarını yüksək dəqiqlikli koordinatlarla təmin etmək üçün hər bir uçuş zamanı eyni zamanda koordinat və yüksəkliyi bəlli olan nöqtələrdə QNPS qəbuledicisi ilə statik rejimdə ölçmə işləri aparılmışdır. Daha sonra, uçuş aparatının həm qəbuledicisi, həm də baza stansiya qəbuledicisində toplanılmış QNPS müşahidə bilgiləri fotoşəkillərlə birlikdə emal olunmuşdur. Şəkillərin xarici orientasiya parametrləri (x,y,h, Omeqa, Fi, Kappa) təyin edilərək onlar metabilgi formada şəkil fayllarının üzərinə əlavə olunmuşlar. Hesablanmış koordinat və yüksəkliklərin dəqiliyi 2-3 sm təşkil etmişdir. Sonda aerofotoplanalmanın nəticəsi olaraq, təqribən bütün ərazi üzrə 14000-dən artıq fotoşəkil əldə edilmişdir. Fotoşəkillər 3.5 sm ayırdetmə keyfiyyətində çəkilmişdir (şəkil 3).

Fotoqrammetrik emal.

Aerofotolar emal edilmiş, Aerotrianqulyasiya modelinin qurulması və tarazılaşdırılılması fotoqrammetrik istinad nöqtələri ilə həllini tapmışdır (şəkil 4). Tarazılaşdırmadan sonra şəkillərə əsasən 3D səth modeli qurulmuş, model nöqtələr buludu və rastr kimi, las və BigGeoTIF formatlarında saxlanılmışdır. Model 10 sm intervalla qurulmuş, fotoşəkillər orto – transformasiya və mozaika olunmuş, 3,5 sm ayırdetməli ortofoto işlənilmiş və “MrSID” formatında saxlanılmışdır (şəkil 5-6).

Şəkil 3. 2000 ha ərazi üzrə çəkilmiş aerofotodan fraqment

 

 

Şəkil 4. Tarazılaşdırılmış aerotrianqulyasiya bloku

 

Şəkil 5. 3D model və Nöqtələr Buludu

 

Şəkil 6. 2000 ha ərazinin 3.5 sm ayırdetməli ortofotoplanı

 

Aparılmış işlərdən sonra 7000 ha ərazinin bütünlüklə məsafədən zondlama verilənləri əldə olunmuş və 0.5 metr ayırdetməli ortofotoplanlar hazırlanmışdır. Ortofotoplanların hazırlanması müddətində bütün əraziyə yenidən baxış keçirilmiş, GCP (Geodetic Control Points) nöqtələr üçün kameral şəraitdə kosmik verilənlərə əsasən təhlillər aparılmışdır. Təhlillərin nəticəsi olaraq layihə ərazisi üzrə (7000 ha üçün) 10 GCP nöqtə müəyyən olunmuş və ərazidə həmin nöqtələrin koordinat və yüksəklik qiymətlərini təyin etmək üçün yüksək dəqiqlikli GPS avadanlığından istifadə edilmişdir. İşlərin soyuq fəsilə və çiskin hava şəraitinə təsadüf etməsinə baxmayaraq topoqraf ərazidə GCP nöqtələrini müəyyən etməyə nail olmuşdur. Kameral şəraitdə isə əldə olunmuş verilənlərin ortometrik yüksəklikləri müəyyən edilmiş və 7000 ha üçün ortofotoplanlar hazırlanmışdır. GCP nöqtələrinin ellipsoidal və ortometrik göstəriciləri dəqiqləşdirilmişdir.

Nəticə.

Beləliklə, “Saatlı Rayonunun 7000 ha sahəsinin ortofotoplanlarının işlənilməsi və topoqrafik planaalmanın aparılması” layihəsi çərçivəsində qarşıya qoyulmuş məsələlər həll edilmişdir. Belə ki, müasir geoinformasiya sistemlərindən istifadə etməklə aşağıdakı məsələlər öz həllini tapmışdır:

  1. Layihə ərazisi üzrə topoqrafik planaalma işləri aparılmışdır.
  2. Yerin Məsafədən Zondlanması əsasında layihə ərazisinin 7000 ha sahəsinə aid peyk verilənləri əldə olunmuş və onların əsasında bütün layihə ərazisini əhatə edən 0,5 metr ayırdetməli ortofotoplanlar işlənilmişdir.
  3. 0,5 metr ayırdetməli ortofotoplanların işlənilməsi məqsədi ilə mütəxəssislərimiz tərəfindən GCP nöqtələr müəyyən edilmiş və sahədə həmin nəzarət nöqtələrinin koordinatları və yüksəklik qiymətləri geodeziya alətləri vasitəsilə ölçülmüşdür.
  4. Geodeziya işləri nəticəsində alınmış qiymətlərin ellipsoidal və ortometrik yüksəklik qiymətləri hesablanmışdır.
  5. Layihə ərazisinin 2000 ha sahəsinin pilotsuz təyyarə vasitəsi ilə aerofotoçəkilişləri yerinə yetirilmiş və nəticədə 3,5 sm ayırdetməli ortofotoplan işlənilmişdir.
  6. 2000 ha sahə üzrə fotoqrammetriya işlərinin yüksək səviyyədə təşkili üçün fotoqrammetrik istinad nöqtələri bərkidilmişdir.
  7. Aerofotoçəkiliş əsasında səth modellər qurulmuş və ərazinin nöqtələr buludu hazırlanmışdır.
  8. Nəticələr kameral emal olunmuş və tarazılaşdırılmış aerotrianqulyasiya blokları qurulmuşdur.

Qeyd:  Layihə çərçivəsində görülən bütün işlərlə bağlı Hesabat tərtib edilmişdir. Modellər  və xəritələr, metodologiya və s. məlumatlar Hesabatda daha geniş şəkildə öz əksini tapmışdır.

Bütün hüquqlar qorunur.  İstifadə edərkən https://caspiangeomatics.com/ saytına istinad zəruridir.

post your comment